Dick Speelpenning
SI Magazine - Maandblad over Melodieuze Rockmuziek
Oktober 1990
Als Oldfield al eens uit zijn schulp kruipt en een interview geeft krijgt hij er van de
trendy Britse pers onmiddelijk ongenadig van langs. Wat te denken van deze:
"Als Mike Oldfield tijdens de Franse revolutie had geleefd zou hij bij executies
waarschijnlijk uit het raam van zijn studio hebben gehangen om de beul vriendelijk te
verzoeken zijn guillotine te smeren, omdat het gepiep hem van zijn werk zou kunnen
houden."
Door zijn afkeer van promotie heeft Oldfield in de loop der jaren het imago gekregen van
een arrogante kluizenaar die het allemaal een rotzorg zal zijn wat er om hem heen gebeurt,
zolang hij er maar geen last van heeft. Bij gebrek aan informatie worden dan ook de
wildste verhalen over [de] 37-jarige Brit opgehangen. Volgens de slechtste
Privé-traditie gaat het dan over zijn teruggetrokken leven op zijn grote landhuis met
privéstudio en tennisbaan, zijn vele trips per vliegtuig en per acid, zijn vriendin Anita
Hegerland, zijn ruzies met Virgin-baas Richard Branson en nog veel meer van dat fraais.
Hoeveel waars er misschien ook in mag zitten, in het navolgend verhaal gaat het
over muziek, iets waar de geboren individualist bijna dag en nacht mee bezig is.
Op de dag van het interview zit hij in zijn huisstudio hard te werken aan zijn
volgende plaat. Een plaat die hij liever vandaag dan morgen afheeft, omdat hij
daarna eindelijk bevrijd is van het juk dat al dertien platen lang Virgin heet.
Onder dat 'levenslange' contract staat ongetwijfeld zijn eigen handtekening, maar ieder
mens maakt fouten. Ook Mike Oldfield, die ze tegen de verwachting in zelfs durft toe
te geven. Als hij me van tussen zijn mengtafels vandaan opbelt is de eerste voor de
hand liggende vraag ("wat vind je van Amarok?") van hem afkomstig.
Ik heb geschreven dat ik het de Ommadawn van de jaren '90 vond. Een hele
goede plaat, voor mij misschien wel de beste van het jaar.
Great, lovely, dankjewel. Een rake omschrijving, want Amarok
is oorspronkelijk bedoeld als Ommadawn part II. Ja echt, hoewel het wel een
eigen leven is gaan leiden. Ik werk trouwens ook aan een Tubular Bells part II.
Toen ik daarvoor aan het oefenen was bedacht ik dat het wel aardig zou zijn eerst
een Ommadawn II te maken om te zien wat de beste manier zou zijn om Tubular Bells II te
maken. Ik had zoveel ideeën voor Tubular Bells waar ik verder nooit iets mee heb
kunnen doen. Hergest Ridge was toch een ander soort plaat, er zat veel meer
folk in, het was ook veel orkestraler. In die tijd ben ik gestopt met het
ontwikkelen van die oorspronkelijke ideeën en dat wilde ik weer oppikken. Amarok is
een aanzet tot Tubular Bells deel II. Het is een plaat vol handwerkmuziek, er zijn
geen computers op te vinden.
Waarom in vredesnaam delen II?
Het leek me leuk om vervolgplaten te maken. Het gebeurt wel in de
filmbusiness, maar voorzover ik weet heeft niemand dat al eerder gedaan in de muziekbiz.
Wat betekent Amarok?
Het heeft niet echt een betekenis, maar het lijkt heel veel op bepaalde woorden
in het Ierse gaelic. Een daarvan betekent 'morgen', de ander 'gelukkig'. Als
je bovendien de woorden splitst kom je op Am A Rok, wat zou kunnen betekenen: I am a
rock. Wat weer betekent dat ik niet wil veranderen of trends wil volgen.
Ik wil niet doen wat andere mensen doen. Ik weet wat ik wil en dat blijf ik ook
doen. Het heeft vele betekenissen voor mij en ik vind het ook een leuk woord.
Ik vind bovendien de vorm van de letters mooi, vooral als je ze van boven naar beneden
ziet, zoals op de cover. Mijn producer Tom Newman heeft die letters eigenhandig voor
me uit metaal gekerfd.
Je hebt de laatste jaren met veel verschillende co-producers gewerkt. Heb je
Tom Newman teruggevraagd omdat hij ook je eerste twee platen produceerde?
Niet echt daarom, ik heb hem vooral teruggevraagd omdat ik het heel belangrijk
vind hoe ik me diep van binnen voel als ik opneem. Tom heeft een hele goeie invloed
op me. Hij is een heel opgeruimd iemand, hij kent ontzettend veel moppen en we
lachen heel wat af, omdat de hele atmosfeer zo positief is. De werk-atmosfeer is
heel belangrijk als je een plaat opneemt.
Simon Phillips, een van de mensen waar je jaren nauw mee hebt samengewerkt,
vertelde me dat je het liefste alles met z'n tweeën doet.
(Bedachtzaam:) Dat klopt wel ja. Ik heb altijd heel fijn gewerkt samen met
Simon. Twee maanden geleden is hij een week hier geweest om te werken aan de
backingtracks van een andere plaat waar ik momenteel aan werk.
Ondanks die ander persoon om je heen ben je toch een pure individualist.
Ja, absoluut. Ik ben altijd een individualist geweest. Al vanaf mijn
schooltijd. Ik wilde me nooit mengen in groepen, ik was altijd degene die juist iets
anders wilde doen. Ja, ik denk dat het eigenlijk heel waar is wat je net zei.
Je hebt in twee bands gespeeld voordat je Tubular Bells opnam, Barefeet en Keven
Ayers And The Whole World. Heb je later nooit meer de behoefte gehad een band te
vormen?
Jawel, en misschien ga ik dat in de toekomst ook wel doen. Een van mijn
problemen daarbij is altijd mijn relatie met mijn platenmaatschappy geweest. In 1973
heb ik me helaas vastgelegd om tien platen op te nemen, en dat is door allerlei redenen
tussendoor zelfs verhoogd tot dertien platen.
(Tamelijk zwaarmoedig:) Ik heb zowat mijn hele leven gegeven om me door die dertien platen
heen te worstelen. Gelukkig ben ik nu met de laatste bezig, die half 1991 uit moet
komen. Ik kan haast niet wachten om die plaat af te krijgen. Ik heb nooit tijd
gehad om iets anders te doen dan dat contract nakomen, platen opnemen en af en toe touren.
Als ik de plaat waar ik nu aan werk af heb is mijn toekomst eindelijk open. Dan kan
ik verder werken aan Tubular Bells II, lekker gaan experimenteren en misschien zelfs wel
een part-time groep vormen.
Die ook weer gaat touren?
Het wordt wel tijd hè? Ja, ik wil dolgraag weer gaan touren, maar dat kan
niet voor 1992 wanneer Tubular Bells II uitkomt. Er is namelijk contractueel bepaald
dat ik voor mei 1992 geen nieuwe plaat mag uitbrengen op een ander label.
Je gaat Virgin dus definitief verlaten.
Ik hoop het van ganser harte.
Doen ze niet veel meer voor je?
Nee. Althans niet meer.
Jij hebt ze toch groot gemaakt.
Inderdaad, maar ze zijn nu té groot geworden. Ik voel gewoon dat de mensen
die er nu zitten mijn talenten niet meer waarderen. Success en commercie vinden ze
een verdienste. Ik zie dat als niets bijzonders, het gaat mij om de kwaliteit van de
muziek. Ik kan niet meer tegen hun houding.
Hebben ze je min of meer gedwongen steeds commerciëlere platen te gaan maken?
Ja, ik heb een periode meegemaakt waarin dat zeker het geval was. Vooral
rond Earthmoving. Ze waren niet erg tevreden met het success van die plaat.
Amarok is daar mijn persoonlijke reactie op. Een plaat die is ontstaan omdat
ik muziek wilde maken om de muziek. Ik wilde weer muziek maken, creatief zijn.
Heb je achteraf problemen met Earthmoving?
Ik heb Earthmoving gemaakt in volledige samenwerking met de
platenmaatschappij. Het was de plaat die zij wilden.
Maar jij niet?
Ach, dat zou wat al te makkelijk zijn. Ik heb er niet echt problemen mee
gehad, omdat ik kon experimenteren met het schrijven van popsongs. Earthmoving staat
in mijn discografie en ik schaam me er niet voor. Ik heb er een aantal dingen van
geleerd. Het schrijven van simpele songs en simpele teksten bijvoorbeeld.
Maar een aantal jaren terug liet je je in een van je weinige interviews nog zeer
laatdunkend uit over al die simpele Top 40 liedjes...
Verschrikkelijk, ja.
...terwijl je er zelf de laatste jaren ook driftig schuldig aan hebt gemaakt.
(Zucht diep). Dat moet ik inderdaad toegeven. Ik vrees dat ik zo
eigenwijs ben geweest dat ik aan eigen lijve heb moeten ondervinden hoe het nu eigenlijk
was.
En?
Zeer beperkt. Het gaat maar zover en niet verder. Het heeft me ook
geleerd dat een computer een soort kanker is die de populaire muziek aan het vernietigen
is. Kleine kinderen zetten tegenwoordig de radio aan en denken dat ze naar echte
mensen luisteren. In werkelijkheid is er één computerprogrammeur digitale samples
van andere mensen aan het manipuleren. Dat is heel eng en ik ben vastbesloten om die
trend te bevechten met alles wat ik in me heb.
Jon Anderson vertelde dat hij jou had gevraagd hem niet meer te bellen voor zijn
medewerking, totdat je weer echte muziek zou gaan maken in plaats van simpele popsongs.
(Begint te lachen). Oh ja? Dat is niet waar, dat heeft hij me nooit
gezegd. Heel raar. Hij vond dat ik een Grammy Award verdiende voor de
gitaarsolo op Shine, dat waren zijn persoonlijke woorden.
De 'popsongs' van bijvoorbeeld Crises, zoals onder andere je nummer 1-hit
Moonlight Shadow, klonken niet alsof ze gemaakt waren om als single te scoren. Ze
klonken veel eerlijker dan de songs van pakweg Islands.
Daar zit veel waars in. Een van de interessante dingen op Crises was ook
dat alle song[s] gemaakt waren met sessiemuziekanten en dat de backingtracks live waren
opgenomen.
Op Earthmoving was alles gecomputeriseerd. Ik heb me helemaal afgekeerd van computers,
computers zijn de pest voor de hedendaagse popmuziek. Ik woon nu in een tentje in
mijn eigen tuin om te protesteren tegen computer-muziek. Computers zijn handige
hulpmiddelen om muziek op te schrijven en om demo's mee te maken, maar als je uiteindelijk
je plaat opneemt of gaat touren moet je echte instrumenten laten bespelen door echte
muziekanten. Computers zijn er nog maar zo'n tien jaar, althans in de muziek, en
kinderen weten tegenwoordig niet beter dan dat er computers zijn. Ze hebben
ongetwijfeld best een plaatsje in de muziek verdiend, maar dat moeten we dan wel zien te
vinden.
Een van de grootste problemen met computers is dat ze mensen ontmoedigen om een instrument
te leren bespelen. Ik kan me in de popbiz geen instrumentalist bedenken die de
laatste tien jaar is opgestaan en echt beroemd is omdat hij briljant toetsen of gitaar kan
spelen, of welk instrument dan ook. Ik kan me maar één persoon bedenken, Nigel
Kennedy, maar die komt uit de klassieke wereld. Vind je ook niet dat dat heel
bedreigend is? Computers zijn speelgoed. Als je je hele leven een kind wil
blijven moet je lekker met dat speelgoed blijven spelen. Het zijn hele leuke
speeltjes, maar je komt uiteindelijk nergens als je niet echt leert spelen. En
daarvoor moet je een hoop toewijding en liefde hebben voor wat je doet.
Je speelt zelf tientallen insrumenten, waaronder heel veel traditionele.
Traditionele, folk-achtige muziek is muziek die me gelukkig maakt. Ik speel
graag traditionele instrumenten als mandoline en doedelzak. Op Tubular Bells II zal
ik er niet zoveel gebruik van maken, maar Amarok was een goede gelegenheid om die oude
instrumenten weer eens te gebruiken.
Op Amarok zijn ook veel Afrikaanse invloeden te horen.
Ik ben mijn hele leven al geïnteresseerd geweest in Afrikaanse muziek, als kind
vond ik dat al heel goed. Al heel vroeg speelde ik samen met twee zwarte muzikanten
die iets heel speciaals hadden. Het is moeilijk te beschrijven, een soort tijdloze
houding ten opzichte van muziek. Ik ben ook dol op Afrikaanse stemmen, het liefst
heel veel tegelijk. En Afrikaanse drummers heb ik al vaker gebruikt. Op
Ommadawn spelen precies dezelfde drummers mee.
Vooral op Incantations, maar ook op veel van je andere platen, gebruik je stemmen
als klanken.
Ik wilde daar op een gegeven moment juist vanaf. Ik wilde leren om juist
teksten te schrijven. Het geeft een nieuwe dimensie als je klanken gebruikt die ook
nog iets betekenen. De teksten op Amarok komen over als klanken, maar de meeste zijn
wel degelijk teksten. Gezongen in Zulu. Ik heb ze zelf geschreven met behulp
van iemand die Zulu kent.
Je hebt altijd een hele goede neus gehad voor onbekende, maar zeer goede
zangeressen. Je zus Sally, Maggie Reilly, je vriendin Anita Hegerland.
Ik weet het eigenlijk niet, het zal wel te maken hebben met mijn jeugdjaren met
mijn zus. Toen ik een jaar of dertien was speelden we samen al in folkclubs en toen
ben ik waarschijnlijk gewend geraakt aan de klank van een vrouwelijke stem. Ik ben
dol op vrouwenstemmen en ik ben zo gelukkig geweest die mensen op het juiste moment tegen
het lijf te lopen. Maar waarschijnlijk zal ik dat in de toekomst niet meer doen.
(Lachend:) Maar dat is onderdeel van mijn geheime project waaraan ik momenteel werk.
Was je niet bang dat je met Amarok de hele lading weer over je heen zou krijgen
omdat je voortborduurt op een oud success?
Wat er heden ten dage in de populaire muziek gebeurt heeft niets met vooruitgang
te maken. Alles lijkt wel vijfhonderd jaar teruggegooid. Ik heb de klok
zeventien jaar teruggezet in de hoop dat ik van daaruit een nieuwe weg kan zoeken die me
in een andere richting brengt. Wat er tegenwoordig gemaakt wordt klinkt ondanks alle
computers zo primitief en dom en heeft geen enkele waarde.
Welke richting ga je na Tubular Bells deel II in?
Ik werk aan een geheim project waar ik nog niet veel over kan zeggen, maar je
zult dat nog voor Tubular Bells deel II kunnen horen. Het wordt mijn laatste album
voor Virgin en hopelijk geeft het de richting aan waarin ik wil gaan werken. Aan de
andere kant, wat is er zo goed aan een nieuwe richting als die nieuwe richting doodloopt?
Een mens bestaat niet zonder zijn ouders en grootouders. Iedereen bouwt voort
op het verleden en soms nu eenmaal in de verkeerde richting. Ik krijg nu brieven van
mensen die van mijn instrumentale muziek hielden en absoluut niet van platen als
Earthmoving. Met Amarok komen ze weer terug. Maar mensen moeten zich goed
realiseren dat ik niet altijd dezelfde soort muziek kan maken. Mijn platen kunnen
volledig instrumentaal zijn, helemaal vocaal of een mix van beide. Ik kan rock maken
of pop en het kan ook folky klinken. Ik maak gewoon de muziek die ik wil maken, ik
probeer eerlijk te zijn. En dat zal ik in de toekomst nog veel meer gaan doen,
muziek maken puur en alleen om de muziek. Zonder me zorgen hoeven te maken of het
wel succesvol is, of mensen het wel mooi vinden. Dat is de beste manier.